Ngày 22/2 vừa qua, tròn 4 năm kể từ khi trên trang Facebook của Migration Aid chúng tôi đăng bài viết với tiêu đề: "Hungary chưa sẵn sàng cho một làn sóng người tị nạn từ Ukraine". Hôm đó, chiến tranh vẫn chưa nổ ra.
Khi ấy, Migration Aid đã nhiều năm chỉ hoạt động ở mức tối thiểu, bởi hầu như không còn người tị nạn tại Hungary, và chính phủ cũng đã dần dỡ bỏ gần như toàn bộ hệ thống cơ sở hạ tầng về tị nạn. Về phía chúng tôi, thực tế chỉ còn duy trì hoạt động theo dõi khủng hoảng - âm thầm quan sát xem liệu trong khu vực có diễn biến nào có thể dẫn đến một cuộc khủng hoảng tị nạn ảnh hưởng đến Hungary hay không.
Chính từ công tác theo dõi này mà bài viết ngày 22/2 ra đời. Và chưa đầy 48 giờ sau, cảnh báo về sự thiếu chuẩn bị của đất nước mà chúng tôi nêu ra đã trở thành hiện thực.
Sáng 24/2, lúc 7 giờ 30, khi phần lớn các chính trị gia còn đang trở mình trên giường, Migration Aid đã đăng tải thông tin về việc chiến tranh bùng nổ và làn sóng người tị nạn bắt đầu. Thời điểm đó chỉ mới 4 giờ sau khi những binh sĩ Nga đầu tiên tiến vào lãnh thổ Ukraine.
Vài giờ sau, lúc 11 giờ 30, chúng tôi đăng bài truyền thông khủng hoảng đầu tiên, kêu gọi tình nguyện viên và chủ nhà sẵn sàng hỗ trợ ứng phó với làn sóng người tị nạn dự kiến sẽ đến. Khi dư luận và báo chí vẫn còn đang bàng hoàng trước cú sốc ban đầu, chúng tôi gần như là những người đầu tiên phản ứng trước cuộc khủng hoảng. Bài đăng đó trở thành bài viết được đọc nhiều nhất trong lịch sử Migration Aid trên Facebook, với 2,4 triệu lượt xem và 4.900 lượt chia sẻ.
Chiều hôm ấy, ban chỉ đạo khủng hoảng của Migration Aid được thành lập, các nhiệm vụ cấp bách nhất được xác định và công việc bắt đầu ngay lập tức. Hàng trăm tình nguyện viên và chủ căn hộ đăng ký tham gia, mong muốn giúp đỡ những người Ukraine đến Hungary. Tương tự như trong cuộc khủng hoảng tị nạn Syria năm 2015, Hungary lần này cũng chủ yếu là quốc gia trung chuyển: 98% người Ukraine nhập cảnh chỉ nghỉ lại 1-2 ngày trước khi tiếp tục sang Tây Âu.
Ngay ngày hôm sau, chúng tôi đã có mặt tại các nhà ga. Hàng trăm tình nguyện viên làm việc 24/24, hỗ trợ hàng nghìn người tị nạn Ukraine đến bằng tàu mỗi ngày trong việc sắp xếp chỗ ở tạm thời và tiếp tục hành trình.
Chỉ trong vòng một tuần, các bạn đã đề nghị hơn một nghìn căn hộ làm nơi lưu trú tạm thời. Mỗi đêm, chúng tôi bố trí chỗ ở cho 150-200 người tị nạn từ Ukraine, chủ yếu là các bà mẹ và con nhỏ.
Ba tuần sau, chúng tôi tìm được một tòa nhà ba tầng còn trống, vẫn đầy vật liệu xây dựng ở quận 13. Gần một trăm người đã đến dọn dẹp và sắp xếp theo lời kêu gọi của chúng tôi. Ngày hôm sau, 12/3, trung tâm lưu trú cho người tị nạn trên phố Madridi (Madridi utca) với gần 300 chỗ được mở cửa.
Ngày càng nhiều người tị nạn - chủ yếu từ miền Đông Ukraine, nơi chịu ảnh hưởng trực tiếp của chiến sự - đến trong tình trạng không biết đi đâu, không có kế hoạch cho tương lai. Đối với những người "ở lại lâu dài", ngày 21/3 chúng tôi thuê toàn bộ tầng trên cùng của một khu nhà công nhân tại Győr và chuyển những người muốn ở lại Hungary từ phố Madridi đến đó. Có những gia đình đến nay vẫn sinh sống tại đây…
Trong tháng đầu tiên tại phố Madridi, bên cạnh 1.600 người lớn - 90% trong số đó là phụ nữ - còn có gần một nghìn trẻ vị thành niên được tiếp nhận. Điều này khiến chúng tôi nhận ra rằng số lượng trẻ em tị nạn rất lớn và cần được quan tâm đặc biệt. Chưa đầy hai tuần sau, trên đường Soroksári (Soroksári út), trung tâm Learning Without Borders (LWB) rộng gần 800 m² được mở cửa, nơi chúng tôi tổ chức trông giữ ban ngày và giáo dục kết hợp cho trẻ em. "Giáo dục kết hợp" nghĩa là các em vừa học trực tuyến, kết nối với trường học ở Ukraine, vừa học trực tiếp với sự hỗ trợ của nhiều giáo viên cũng là người tị nạn từ Ukraine.
Trong những tháng khủng hoảng đó, sự giúp đỡ - nhiều khi đầy hy sinh - của hàng nghìn người Hungary có ý nghĩa vô giá đối với hàng chục nghìn bà mẹ Ukraine và con của họ. Sự hỗ trợ ấy đã cứu nhiều cuộc đời khỏi sụp đổ hoàn toàn. Tinh thần đoàn kết đó cho thấy người Hungary - bất chấp mọi nỗ lực quyền lực nhằm bào mòn tinh thần liên đới và hợp tác vượt qua biên giới dân tộc - vẫn giữ được phẩm giá của mình. Chúng ta có thể nhìn rõ trong một thế giới hỗn loạn, biết tập trung vào những giá trị cốt lõi và giữ được tính nhân văn.
Sau bốn năm, bi kịch của chiến tranh vẫn chưa chấm dứt. Nhiệm vụ của chúng tôi phần nào đã thay đổi: quản lý khủng hoảng khẩn cấp nay nhường chỗ cho việc chữa lành vết thương, hỗ trợ hội nhập cho những người Ukraine mắc kẹt lại và xây dựng viễn cảnh tương lai. Vẫn còn quá nhiều người sống trong điều kiện khắc nghiệt, nhiều năm liền chen chúc trong những phòng trọ công nhân chỉ rộng 12 m², nhưng không ai than phiền. Họ nghiến chặt môi và tiếp tục chiến đấu. Những người mẹ và trẻ em ở đây, còn đàn ông ở lại quê nhà.
Chúng tôi biết ơn tất cả những người anh hùng Hungary đã và đang kiên định sát cánh cùng Ukraine!
