Ngày này năm xưa: THI HÀO ĐỊNH HÌNH TIẾNG NÓI TINH THẦN CỦA DÂN TỘC

Ông là một người cha mẫu mực, một thầy giáo tận tâm và một viên chức chuẩn mực; đồng thời, ông đọc được nhiều thứ tiếng, có vốn hiểu biết sâu rộng về văn học thế giới. Ngôn ngữ và cấu trúc thi pháp trong thơ ông đạt tới trình độ độc đáo, hiếm có.

Tên tuổi ông gắn liền với bộ ba sử thi "Toldi", cùng vô số bản ballad bất hủ và những bản dịch văn học xuất sắc, nhất là của William Shakespeare. Sự nghiệp của ông cho đến nay vẫn định hình sâu sắc di sản văn chương Hungary.
 

"Mục tiêu lớn nhất ở cõi đời này
Là làm người - trong mọi hoàn cảnh, mọi lúc".

(Legnagyobb cél pedig, itt, e földi létben,
Ember lenni mindég, minden körülményben)

Đầu thế kỷ 19, một thi hào lớn khác là Babits Mihály đã nhận xét về ông: "Một thiên tài dưới chiếc mặt nạ của người thị dân". Trong bối cảnh Hungary thế kỷ 19, thời kỳ trỗi dậy mạnh mẽ của ý thức dân tộc và khát vọng độc lập, Arany János không chỉ là một nhà thơ lớn mà còn là tiếng nói tinh thần của dân tộc.

 

Cùng với người bạn thân và đồng thời là thi hào cách mạng Petőfi Sándor, ông góp phần định hình ngôn ngữ văn học Hungary hiện đại và củng cố bản sắc dân tộc qua thi ca. Nếu Petőfi là ngọn lửa sục sôi của cách mạng 1848, thì Arany là chiều sâu trầm tĩnh, suy tư và nhân bản của tâm hồn Hungary.

Bộ sử thi "Toldi" không chỉ là câu chuyện về người anh hùng dân gian, mà còn là sự khẳng định sức mạnh, phẩm giá và truyền thống của dân tộc Hungary trong thời điểm lịch sử đầy biến động. Qua các bản ballad và những thi phẩm mang tính triết lý sâu sắc, Arany János đã giúp nâng tầm tiếng Hungary thành một ngôn ngữ thi ca đạt chuẩn mực Châu Âu.

Di sản của ông không chỉ nằm ở giá trị văn chương, mà còn ở việc góp phần hun đúc ý thức tự cường, lòng tự trọng và chiều sâu đạo đức của một dân tộc đang tìm kiếm vị thế của mình giữa Châu Âu.

 

Ông xứng đáng đứng bên cạnh những thi hào xuất chúng nhất trong lịch sử 7 thế kỷ thi ca Hungary - khởi đầu từ bài thơ được xem là đầu tiên (vào nửa đầu thế kỷ 13) viết bằng tiếng Hung với tiêu đề "Ómagyar Maria siralom" (dịch giả Vũ Ngọc Cân tạm dịch là "Ai ca Maria Hung cổ") - gồm "bộ ba" Petőfi Sándor, Ady Endre và József Attila.

Mộ phần của ông nằm tại một trong những nơi "đắc địa" nhất của Nghĩa trang ở đường Fiume (Quận 8, Budapest), nghĩa trang lớn nhất (56 hec-ta) và lâu đời nhất ở trung tâm thủ đô của Hungary. Từ hơn 170 năm nay, "Điện thờ Quốc gia" này là nơi yên nghỉ của không biết bao vĩ nhân Hung, từ những tên tuổi kiệt xuất nhất của nền văn hóa, nghệ thuật và khoa học Hung cho tới vô số nhân vật lịch sử hàng đầu của Hungary.

Arany János có một bài thơ tiêu đề "Dưới những tán sồi" (A tölgyek alatt, 1877), có 2 câu đầu "A tölgyek alatt / Szeretek pihenni" (Tôi muốn nghỉ ngơi - Dưới những tán sồi), được coi như di chúc của nhà thơ, khi đó đã vào tuổi 60. Quan tài đá của ông được bao phủ bởi những vòng hoa quấn từ lá sồi ở đảo Margit, là nơi 6 năm cuối đời, ông luôn nghỉ tại đó vào mùa hè, và bài thơ trên cũng được sáng tác dựa trên cảm hứng đó.

 

Trên mộ phần của thi hào (cùng vợ, con ông), nguyên thủy cũng có 3 cây sồi quấn quít vào nhau được mang từ đảo Margit về, tuy nhiên 1 cây bị chết, có lẽ vì thổ nhưỡng trong nghĩa trang khô quá, nên giờ còn 2 cây như trong hình. Nơi nhà thơ lớn yên nghỉ, cũng như toàn bộ khu nghĩa trang ở đường Fiume, là nơi vãn cảnh tuyệt vời, đặc biệt vào mùa thu, nhất là khi tiết trời đẹp, nắng vàng tràn ngập những cành cây, tán lá...

Xem chùm ảnh về mộ phần của thi hào Arany János ở đây.