Một số bạn có hỏi về những tin gần đây, theo đó giờ đi PTCC (tàu, xe, metro... của BKV-BKK) cũng bị hỏi giấy tờ (bên cạnh việc hỏi vé), tài xế hay người soát vé đều hỏi cả, chưa kể cảnh sát xông lên tàu, xe kiểm tra, và cho rằng đó là "do luật mới họ thắt chặt" như vậy. Điều này có đúng không?
Câu hỏi thú vị vì thật ra đã được đặt ra từ hơn 20 năm trước, xung quanh vấn đề, ai có quyền kiểm tra giấy tờ, rộng hơn, có quyền khám xét hoặc "xử lý"? Câu trả lời trước nay vẫn là, chỉ có cảnh sát và một số cơ quan "công lực" khác, có quyền của người thi hành công vụ được pháp luật cho phép.
Người soát vé (và tài xế, trong trường hợp được giao thêm nhiệm vụ soát vé) không phải là người thi hành công vụ, nên không có quyền đó. Có nghĩa là họ chỉ có quyền soát vé của hành khách (vì hành khách khi đặt chân lên PTCC tức là đã chấp thuận một hợp đồng dân sự với công ty giao thông).
Sẽ có 3 trường hợp người soát vé có thể hỏi giấy tờ của hành khách:
1. Nếu hành khách dùng loại vé được giảm giá (do là học sinh, trẻ em, phụ nữ nuôi con, người hưu trí, v.v...), có thể cần xuất trình giấy tờ có liên quan để xác nhận điều đó.
2. Nếu hành khách đi lậu vé, người soát vé sẽ đề nghị hành khách cung cấp dữ liệu cá nhân để làm biên bản phạt.
3. Rất ít khi, mặc dù trên nguyên tắc có thể, người soát vé có thể hỏi giấy tờ hành khách xem có trùng với số má ghi trên loại bérlet (tháng/ quý/ năm...) hay không, để loại trừ trường hợp mượn vé của nhau để dùng.
Trong trường hợp thứ 2, người soát vé không có quyền bắt buộc hay cưỡng bức hành khách, không có quyền sử dụng bạo lực (lục túi, giằng co, giữ lại, cưỡng chế...) nếu hành khách không cung cấp dữ liệu cá nhân (hành khách không cần trao giấy tờ cho người soát vé, chỉ cần đọc các dữ liệu).
Điều duy nhất mà người soát vé có thể làm trong trường hợp đó, là gọi cảnh sát (trong thời gian chờ cảnh sát tới, không được quyền dùng "quyền cước" để buộc hành khách ở lại chờ đợi). Cảnh sát đến, sẽ buộc hành khách đưa giấy tờ để ghi lại dữ liệu. BKV sẽ liên hệ chính thức với cảnh sát để xin lại.
Về việc cảnh sát có thể "xông lên" các PTCC để kiểm tra giấy tờ một cách bất kỳ (không phải theo đề nghị của người soát vé), quan điểm riêng của mình là họ có thể làm (vì được phép làm) nhưng phải là trong khuôn khổ một "chuyên đề" nào đó, chứ họ không rảnh và không "hơi đâu" đi vu vơ như vậy!
Tóm lại, nếu đi lại bằng các PTCC, nên/ cần có vé. Nếu đi lậu và bị "bắt quả tang", nên cung cấp dữ liệu cá nhân cho người soát vé. Nhưng cũng cần biết các quyền của mình để khỏi hoảng hốt trước những tin chưa thật chính xác, hoặc thất thiệt, khiến mọi thứ trở nên u ám hơn mức độ thực tế của nó.
(*) Tính đến tháng 9/2021, kỷ lục tiền phạt vì "tội" lậu vé BKV-BKK là 2,5 triệu Ft, với khoản tiền đó, người sở hữu kỷ lục "đen" này có thể mua vé tháng/ năm cho cả đời!
