BUSÓJÁRÁS, DI SẢN PHI VẬT THỂ THẾ GIỚI CỦA HUNGARY

Trước kia, lễ hội kéo dài từ sáng Chủ nhật Lễ Hội Hóa Trang (Farsangvasárnap) cho đến tối Thứ Ba Xả Lễ (Húshagyókedd). Những nhóm busó thổi tù và, lắc lục lạc, rung chuông và hét vang "bao-bao!" đi từ nhà này sang nhà khác. Mục đích của họ là gửi lời chúc tốt lành, thực hiện các nghi thức mang tính ma thuật và nhận những món quà thức ăn, rượu mà không gia đình nào từ chối.

Lịch sử lễ hội Busójárás

Tại Mohács, nguồn gốc của truyền thống này còn được lý giải bằng truyền thuyết về việc xua đuổi quân Thổ Nhĩ Kỳ. Chuyện kể rằng, người Sokác bản địa từng lánh nạn trong vùng đầm lầy trên đảo Mohács. Khi không còn chịu nổi ách đô hộ, họ đã khoác lên mình những chiếc mặt nạ đáng sợ, mang theo các dụng cụ tự chế để gây tiếng động.

Dưới màn đêm, họ chèo thuyền vượt sông Danube, bất ngờ xuất hiện và khiến quân Thổ phải kinh hãi bỏ chạy khỏi Mohács. Tuy nhiên, truyền thuyết này hầu như không có cơ sở lịch sử. Thành phố được giải phóng khỏi ách Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 1687, trong khi làn sóng định cư đông đảo của người Sokác chỉ bắt đầu khoảng 10 năm sau đó.

   

Rất có thể cộng đồng Sokác có nguồn gốc Balkan đã mang theo phong tục này từ quê hương cũ của mình, rồi qua thời gian, truyền thống ấy được định hình và phát triển tại Mohács - thành phố gần biên giới Croatia - để trở thành hình thức như ngày nay. Những tư liệu đầu tiên ghi chép về phong tục này xuất hiện vào cuối thế kỷ 18.

Trang phục của busó và các nhân vật đi kèm

Trang phục của busó xưa kia gần như giống hệt ngày nay: họ mặc áo khoác lông cừu ngắn lộn trái, quần rộng nhồi rơm, bên ngoài kéo thêm đôi tất len nhiều màu sắc rực rỡ. Dưới chân là dép da truyền thống (bocskor). Áo khoác được cố định bằng thắt lưng hoặc dây da bò quấn quanh eo, trên đó treo những chiếc chuông bò kêu leng keng (marhakolomp).

Trên tay họ cầm chiếc lục lạc gỗ (kereplő) không thể thiếu, hoặc cây chùy gỗ nhiều tua lông. Nhưng yếu tố quan trọng nhất thực sự biến họ thành "busó" chính là chiếc mặt nạ bằng gỗ liễu (fűzfa) được chạm khắc tinh xảo, theo truyền thống được nhuộm bằng máu động vật, kèm theo mũ trùm bằng da cừu.

   

Đi cùng các busó với trang phục như vậy là những jankelék, những người có nhiệm vụ giữ đám đông - đặc biệt là trẻ em - tránh xa các busó. Họ dùng những chiếc bao chứa tro, bột mì (ngày nay thường là giẻ rách hoặc mùn cưa) để "quật" vào lũ trẻ hay trêu chọc. Phụ nữ che mặt bằng khăn voan, đàn ông mặc trang phục cưới truyền thống, cùng các nhân vật hóa trang kiểu lễ hội carnival đều được gọi chung là maskara tại Mohács.

Lễ hội Busójárás ngày nay

Ngày nay, phong tục này phần nào đã được "định hướng" theo xu thế du lịch, nên có mất đi một phần nét nguyên bản, nhưng về mặt thị giác và không khí lễ hội thì lại càng thêm hoành tráng. Lễ hội hiện đại bắt đầu tại Quảng trường Kóló, trung tâm truyền thống của Busójárás. Tại đây, các busó, jankelék và maskara tụ họp.

Những nhóm busó vượt sông Danube bằng thuyền gặp gỡ các nhóm khác: nhóm mang pháo, nhóm đẩy "bánh xe quỷ", nhóm đi xe ngựa, nhóm thổi kèn, nhóm mang máng gỗ và nhiều nhóm khác. Khi tiếng đại bác busó kiểu cổ vang lên, các đoàn rước tiến qua con phố chính để vào quảng trường trung tâm thành phố (Széchenyi tér), nơi cuộc vui hóa trang tự do bắt đầu.

 

Sau đó, họ tiếp tục tạo nên âm thanh náo động dọc bờ sông Danube và các con phố xung quanh. Khi chạng vạng tối, mọi người quay trở lại quảng trường chính, nơi một đống lửa khổng lồ được châm lên. Họ nhảy múa quanh lửa, đùa vui cùng đám đông. Chủ nhật Lễ hội kết thúc như vậy. Tuy nhiên, người dân Mohács vẫn tiếp tục ăn mừng vào ngày thứ Ba.

Vào ngày chung cuộc ấy, họ đốt một chiếc quan tài tượng trưng cho mùa đông trên đống lửa mới ở quảng trường chính, vừa nhảy múa quanh lửa vừa tiễn biệt mùa lạnh và chào đón mùa xuân đang đến, "em ơi mùa xuân đến rồi đó!".

Có thể xem chùm ảnh về ngày khai mạc Lễ hội Mohács 2026 ở đây.