Bá tước Andrássy Gyula: 54 NGÀY CUỐI ĐỜI Ở VOLOSKO

Vào thời điểm ấy, người đàn ông kể trên đã qua những năm tháng vinh hiển và oanh liệt nhất của sự nghiệp chính trị và ngoại giao mà ông từng theo đuổi hơn 4 thập niên. Năm 1867, ông là Thủ tướng chính phủ độc lập đầu tiên của Vương quốc Hungary (bao hàm cả phần Croatia), một bộ phận của nền “quân chủ kép” Áo-Hung được thành lập từ Đế quốc Áo, sau gần 200 năm xung đột.

Là một trong những “kiến trúc sư” của Đế chế, ông giữ cương vị đó trong hơn 4 năm rưỡi, rồi trong thời gian 1871-1879, với tư cách Ngoại trưởng của nền “song quốc quân chủ”, có “vai vế” chỉ sau Hoàng đế Franz Joseph, ông đã góp phần đưa liên minh Áo - Hung trở thành quốc gia lớn thứ hai ở Châu Âu sau Nga, thậm chí còn trở nên có tổ chức hơn và phát triển năng động hơn so với Nga.

Dưới sự lãnh đạo của ông, các biện pháp pháp lý, kinh tế và ngoại giao đã dẫn đến sự phát triển và thịnh vượng chưa từng thấy trong toàn bộ Đế quốc Áo - Hung, bao gồm cả các đô thị vùng biển Adriatic như Opatija và cảng biển Rijeka. Về mặt này, năm 1873 có ý nghĩa quyết định, khi hai địa điểm trên bắt đầu có kết nối đường sắt trực tiếp với Vienna và Budapest, tức là với toàn bộ Châu Âu.

   

Năm 1879, ông từ chức Ngoại trưởng và dành thời gian sau đó cho gia đình do sức khỏe ngày càng giảm sút. Nghỉ hưu, nhưng ông vẫn tiếp tục duy trì quan hệ với Hoàng đế Franz Joseph, và tình bạn kéo dài từ vài thập kỷ với Hoàng hậu Elizabeth, người phụ nữ đẹp nhất Châu Âu hậu bán thế kỷ 19, đồng thời là người say mê và sùng kính ông với tình cảm như với một người tình, người anh lớn.

Người đàn ông ấy là bá tước Andrássy Gyula, được xem là “đỉnh cao của giới quý tộc và tinh thần Hungary”. “Andrássy là sự tinh tế, quyến rũ và đáng yêu của quý tộc Hungary ở dạng tinh khiết. Ông có thể trở thành một quý ông mà không kiêu ngạo, thu phục được mọi người, thậm chí khiến họ mê đắm mà không hề tỏ ra trịch thượng”, theo văn hào Mikszáth Kálmán, tiểu thuyết gia đương thời.

Năm 1886, Andrássy Gyula được chẩn đoán mắc bệnh Urê huyết (suy thận). Vào thời điểm đó, y học chưa biết đến lọc máu như một phương pháp chữa bệnh, vì vậy các bác sĩ chỉ biết làm dịu tình trạng của ông bằng thuốc giảm đau. Tới nơi có bầu không khí trong lành bậc nhất của Đế chế và có thể dễ dàng trở về Budapest hay Vienna bằng tàu hỏa, tuy nhiên ông chọn Volosko chứ bỏ qua Opatija.

     

Vào lúc đó, cả Volosko lẫn Opatija đang trên đà phát triển, nhờ công lao của một người đàn ông khác, từng là kể thù “bất cộng đới thiên” của Andrássy Gyula với bản án giảo hình khiếm diện đưa ra với vị bá tước Hungary vào năm 1849. Nhưng đó là chuyện của quá khứ: vì lợi ích hai đất nước và vì một người phụ nữ, Sisi, họ đã hòa giải để kiến tạo nửa thế kỷ “hòa bình và hạnh phúc” cho đế chế.

“Không có Franz thì sẽ chả có gì ở đây”, người dân địa phương thường nói, khi vị quân vương của Áo - Hung đã cho xây một thành Vienna thu nhỏ trên bờ vịnh Kvarner, biến nơi này thành một trong những Riviéra (đường ven biển) đẹp bậc nhất của Địa Trung Hải, có thể sánh với Côte d'Azur, Riviéra của Pháp, và dinh thự mùa đông của ông cũng được hiện diện ở đây, ngay bên bờ biển Adriatic.

Nhưng trong những ngày Andrássy Gyula lâm trọng bệnh ở Volosko, ông không còn dịp gặp lại “cựu thù” Franz Joseph một thuở tại chính khu nghỉ dưỡng ưa thích của vị hoàng đế và giới tinh hoa của Đế chế. Riêng Sisi thì có gửi về Volosko tặng ông một chiếc đồng hồ vàng, và cháu ông, “Nữ bá tước Đỏ” Andrássy Katinka cảm thấy “đó không phải là món quà chu đáo nhất cho một người sắp qua đời”.

   

Người cháu nội của Andrássy Gyula cho hay thêm, “ông tôi hiếm khi nói về nữ hoàng, nhưng sự tôn kính của ông dành cho bà đã trở thành truyền thống trong gia đình chúng tôi”, và “nguồn gốc của sự ghét bỏ của chúng tôi đối với nhà vua (Franz Joseph) có lẽ nên được tìm thấy trong cảm xúc của ông”. Nhưng có lẽ cả gia đình vị bá tước lẫn nữ hoàng Áo cũng không ngờ nhà quý tộc ra đi nhanh như thế.

Cho dù, tại Volosko, ông vẫn trông cậy vào sự giúp đỡ của các bác sĩ Opatija, đặc biệt là ý kiến của bác sĩ phẫu thuật nổi tiếng, giáo sư Billroth, người xác định rằng tình trạng của ông không khả quan và thuốc giảm đau cũng không giúp được gì. Dầu vậy, ông hài lòng với sự chu đáo, hiếu khách và vẻ đẹp của cảnh quan từ ngôi biệt thự xây năm 1865 bên bờ biển, và đã kể trong thư từ gửi các bạn hữu.

Đúng vào lúc vị bá tước cảm thấy những thay đổi thuận lợi trong tình trạng sức khỏe và tâm trạng của mình thì cái chết bất ngờ đến với ông sau 54 ngày dưỡng bệnh ở Volosko. Ba giờ sáng ngày 18/2/1890, sau khi rơi vào cơn hôn mê, ông qua đời trong vòng tay của vợ ông, bà Kendefffy Katalin, con gái Ilona và các bác sĩ. Tin dữ lập tức lan truyền khắp Châu Âu và vài trăm bức điện chia buồn đã được gửi đến.

 

“18/2/1890. Bá tước Andrássy đêm nay qua đời, sau một thời gian dài lâm trọng bệnh. Cho dù không phải bất ngờ, nhưng đây là một đòn nặng và cay đắng giáng xuống Mẹ, người gắn bó với Andrássy có lẽ hơn với bất cứ ai khác, với một tình bạn chân thực và trung thành. “Người bạn duy nhất, cuối cùng” - Mẹ nói hôm nay” - nữ đại công tước Marie Valerie, công chúa Áo, ghi lại trong nhật ký của bà.

Marie Valerie được sinh nở tại Budapest trong thời gian Sisi sang Hungary để nỗ lực vận động cho một nền hòa bình giữa hai nước, và bị người đời cho là sự đơm hoa kết trái của mối tình giữa hoàng hậu và Andrássy Gyula (cho dù trong số các hoàng tử và công chúa, Valerie là người giống Hoàng đế Franz Joseph nhất), khiến bà sinh ra thù ghét tiếng Hung, người Hung và thù ghét chính Andrássy Gyula.

Tuy nhiên, trung thành với những cảm xúc của người mẹ, chính bà - một chứng nhân - là người đã ghi lại một cách xác thực nhất cảm xúc của Hoàng hậu Áo khi Andrássy Gyula từ trần, chỉ ít lâu sau khi bà mất đứa con trai, Hoàng thái tử Rudolf, và do đó bà phải nhị trùng tang. “21/2. Hôm nay chôn cất Andrássy. Mẹ tới gặp vợ góa của ông - tôi thì đi sau bà” - công chúa Valerie chia sẻ tiếp trong nhật ký.

 

“Khi hai người chia tay, Mẹ nói với bà quả phụ Andrássy về sự trung thành, hết mực và yêu thương của Mẹ, và dặn bà quả phụ cùng con trai, có bất cứ chuyện gì, hãy dựa vào Mẹ”. “Mẹ nói với tôi, chỉ bây giờ Mẹ mới biết được rằng đối với Mẹ, Andrássy có ý nghĩa chừng nào: lần đầu, Mẹ cảm thấy hoàn toàn bị bỏ rơi, ko còn ai tư vấn và bạn bè” - đó là những câu chữ đầy cảm xúc của “Đứa con Hung”.

Thi hài Andrássy Gyula được quàn trong biệt thự ở Volosko và cặp vợ chồng Hoàng đế Franz Joseph là những người đầu tiên gửi vòng hoa. Ngày hôm sau, quan tài của ông được chuyển một cách trang trọng đến nhà ga Matuljii, từ đó theo đường tàu hỏa về Budapest. Tang lễ của ông được cử trong tòa nhà của Viện Hàn lâm Khoa học Hungary, nơi rất nhiều nhân vật quan trọng tới bày tỏ lòng thành kính.

Sisi đã sang Budapest vì mục đích này. Sử liệu ghi lại, bà đã vào viếng qua một cánh cửa phụ kín đáo và ở lại một mình trong vòng 10 phút với Andrássy Gyula, từ giã ông rồi đi đầu trong đám đông đưa tiễn ông tới nơi an nghỉ cuối cùng. Vương hậu của Hungary đã làm trọn bổn phận ngoại giao và tình cảm với mình với người bạn, người tình, người anh lớn hơn bà 14 tuổi, người mà bà sùng kính suốt đời!

 

Ngày nay, tới Volosko, rất nên tìm đến ngôi biệt thự mà vị bá tước đã trải qua 54 ngày cuối đời, nằm trên một vách núi cheo leo, ở dưới là bãi tắm và biển Adriatic êm đềm. Vật đổi sao dời, Villa Minach giờ cho du khách thuê tối đa 4 người với điều kiện phải lưu lại ít nhất 3 ngày, và mặc cho vẻ bề ngoài có phần xập xệ, apartment này được “chấm điểm” rất cao, dù chả mấy ai biết Andrássy Gyula đã ở đây!

Có chăng, chỉ những ai đến từ Hungary hoặc quan tâm đến lịch sử nước này, sẽ tìm thấy một tấm bảng tiếng La Tinh trong khu vườn của biệt thự, đề trang trọng: “Bá tước Andrássy Gyula, sau khi hoàn thành sự nghiệp vĩ đại của mình cho đất nước, gần cuối đời, đã tìm thấy sự bình yên mà ông mong muốn ở nơi hẻo lánh này, bao bọc bởi gia đình và bạn bè thân yêu của ông. Năm Thiên Chúa 1890. MDCCCLXXXX”.

(*) Chân thành cám ơn Giáo sư Ágoston Gergely (Lovran, Croatia), chuyên gia xuất sắc về đề tài lịch sử Vương quốc Hungary, đã chia sẻ một số tư liệu cho bài viết này.