BÁ TƯỚC ANDRÁSSY GYULA, TƯỢNG ĐÀI CỦA TINH THẦN QUÝ TỘC VÀ TRÍ TUỆ HUNGARY (1)

Du khách tới thăm Nhà Quốc hội Hungary tọa lạc tại quảng trường chính của đất nước mang tên Kossuth Lajos - được mệnh danh là tòa nhà nghị viện đẹp nhất thế giới, biểu tượng của nhà nước Hung - có thể thấy ở phía Nam của công trình kỳ vĩ này một tượng đài sừng sững khắc họa một chính khách ngồi trên mình ngựa, với dòng chữ: “Bá tước Andrássy Gyula”.

Andrássy Gyula cũng được đặt tên cho đại lộ chính của thủ đô Budapest, thường được biết đến trong sách vở hướng dẫn du lịch với cái tên “Champs-Élysées của nước Hung”. Đó là tên tuổi được người cùng thời coi là “đỉnh cao nhất của tinh thần quý tộc và trí tuệ Hung” (Mikszáth Kálmán), “tượng đài của các thế hệ tương lai” (Széll Kálmán).

Với hậu thế, tùy từng góc độ, Andrássy Gyula được nhớ tới theo nhiều cách: một trong những yếu nhân hàng đầu của nền “song quốc quân chủ” Áo - Hung, “ông tổ” của nền ngoại giao Hungary, có vai trò trụ cột trong sự hình thành và phát triển của Quân đội Hungary độc lập, và bên cạnh đó, là người đàn ông Hung làm tan vỡ nhiều trái tim phụ nữ nhất!

Không phải ngẫu nhiên mà Elisabeth, hoàng hậu của Đế chế Áo - Hung, tác nhân quan trọng để đem lại nền hòa bình cho hai nước láng giềng sau hơn 150 năm chiến chinh, đã gọi ông một cách hết sức trân trọng và xót thương “người bạn duy nhất, cuối cùng” khi ông ra đi ngày 18/2/1890. Mối tình huyền thoại của hai người, đã được sử sách ghi nhận!

Tuổi thanh niên sôi nổi

Một trong những nguyên thủ quốc gia xuất chúng nhất của lịch sử Hungary chào đời ở vùng Oláhpatak ngày 8/3/1823 trong một gia đình quý tộc từ thế kỷ 16 mà cả cha lẫn mẹ ông đều là các vị bá tước. Từ nhỏ, ông đã được nuôi dưỡng và giáo dục rất cẩn trọng tinh thần ái quốc, và được theo học phổ thông tại ngôi trường trung học lâu đời nhất tại Buda.

 

Tốt nghiệp ngành Luật, theo đúng tập quán của giới thanh niên quý tộc thời đó, Andrássy Gyula có một chuyến “xuất ngoại” dài, mà đích chính là nước Pháp, nơi ông có dịp làm quen với nhiều bạn bè thuộc giới thượng lưu. Về nước, chàng trai trẻ bắt đầu vào con đường chính trị, và chịu ảnh hưởng lớn từ Széchenyi István, nhân sĩ hàng đầu của nước Hung.

Tính cách và đường lối khai sáng của con người được coi là “Người Hung vĩ đại nhất” ấy đã chinh phục chàng trai trong những dịp tiếp xúc và cùng làm việc. Chủ trương muốn cải đổi tận gốc rễ dân tộc Hung thì bản thân giới quý tộc cũng phải đổi mới về đạo đức, Széchenyi István quan tâm và dõi theo từng bước đi của người môn đệ trẻ với thiện cảm rõ rệt.

Ngay từ khi còn rất trẻ, chàng trai Andrássy Gyula đã thể hiện tài năng chói sáng, khiến chính người thầy Széchenyi István phải thốt lên rằng, “anh có thể trở nên bất cứ ai, kể cả người đứng đầu nước Hung”. Có chính kiến độc lập, ông được bầu là đại diện tỉnh Zemplén trong Hạ viện Hung, rồi đứng đầu tỉnh này trong thời gian diễn ra cuộc cách mạng 1848.

Theo đúng tập quán của giới thanh niên quý tộc Hungary đương thời, Andrássy Gyula không ngại ngần tham gia cuộc chiến chống Đế quốc Áo để bảo vệ nền độc lập và tự do cho dân tộc, dù khi đó ông mới ốm dậy. Bị thương trong chiến trận, ông được giao một nhiệm vụ ngoại giao: vận động Thổ Nhĩ Kỳ giúp Vương quốc Hungary chống lại quân đội Nga.

Lao tâm khổ tứ tại Constantinople, sứ mạng của Andrássy Gyula rốt cục đã thất bại, nhưng nỗ lực của ông cũng giúp được nhiều cho cộng đồng Hung lưu vong ở Thổ Nhĩ Kỳ sau khi cuộc cách mạng 1848-49 bị đè bẹp. Chàng trai 25 tuổi không thể trở về quê hương, nên đã nhiều lần qua London và Paris để quảng bá cho cuộc chiến độc lập của nước Hung.

 

Năm 1851, cùng các nhà cách mạng Hung lưu vong khác, Andrássy Gyula bị án giảo hình khiếm diện một cách tượng trưng (“in effigie”) do chính Hoàng đế Áo Franz Joseph ký, tên và hình nộm ông bị treo trên giá treo cổ như một lời cảnh báo: nếu ông hồi hương, bản án sẽ được tiến hành trong thực tế. Do đó, nhà quý tộc trẻ đành chọn Paris làm nơi sinh sống.

Không bao giờ phải lo chuyện sinh kế do được thân mẫu chu cấp từ Hungary, trong gần chục năm ở “Kinh đô Ánh sáng”, Andrássy Gyula vẫn tiếp tục cuộc sống thượng lưu, xa hoa của một đại quý tộc với vô vàn mối quan hệ, trong đó, có không ít mối quan hệ tình ái với “phái đẹp” Pháp, luôn chiều chuộng và gọi ông là “le beau pendu” (gã điển trai bị treo cổ). 

Được xem như người đàn ông hấp dẫn nhất của thời ông sống, Andrássy Gyula đã có thể yên phận ở nước Pháp trong vòng tay đàn bà. Nhưng sở hữu lòng yêu nước được dạy dỗ từ nhỏ, ông luôn hướng về quê hương và theo dõi mọi biến động của nước Hung. Thành hôn với nữ bá tước Kendeffy Katinka, ông làm tắt đi hy vọng của rất nhiều phụ nữ Paris.

Cuối 1857, đầu 1858, với chính sách đại ân xá của Hoàng đế Franz Joseph dành cho những người tham gia cách mạng 1848, Andrássy Gyula trở về quê nhà sau 10 năm sống xa xứ, và ngay lập tức, ông đắm mình trong đời sống chính trị rất sôi động của nước Hung, khi đó được chia làm hai hướng: chủ chiến (của Kossuth Lajos) và chủ hòa (của Deák Ferenc).

 

Ở độ tuổi tráng niên sung sức nhất, Andrássy Gyula chinh phục người hâm mộ bằng phong cách quyến rũ, lịch duyệt, khả năng thuyết phục của một diễn giả thượng thặng và tầm nhìn xa đáng nể. Chỉ 10 năm sau, ông đã đóng vai trò “thợ cả” trong quá trình kiến tạo nước Hung mới, độc lập, cùng Deák Ferenc, Franz Joseph và Hoàng hậu Elisabeth, tức Sisi!

Phần tiếp: Kiến trúc sư của nền “song quốc quân chủ”.