HỎI - ĐÁP VỀ CHUYỆN BẦU BÁN TẠI HUNGARY

Bài Hỏi - Đáp sau đây có thể có ích cho bà con Việt đã có quốc tịch Hungary và quan tâm đến chuyện bầu cử, đồng thời cũng hỗ trợ để các bạn đang học khóa Quốc tịch tham khảo cho bài 2b (mình để một số khái niệm, thuật ngữ bằng tiếng Hungary trong bài).

1. Giấy mời đi bầu là gì?

Là giấy thông báo cho biết cử tri có tên trong danh sách cử tri (választói névjegyzék), và sẽ đi bầu ở đâu, vào lúc nào.

2. Khi nào nhận được giấy mời?

Giấy mời được phát vào hòm thư chậm nhất là trước ngày 12/4 (ngày bầu cử), nhưng tới 20/2 là tất cả phải nhận được. Một số cử tri có thể đã thấy thông báo trên Ügyfélkapu từ 1-2 ngày nay.

3. Nếu không nhận được giấy mời thì sao?

Không sao, cử tri vẫn có thể đi bầu: cần báo cho chính quyền địa phương/ văn phòng bầu cử nơi mình ở - thông qua cán bộ phụ trách hành chính (jegyző) - họ sẽ cấp lại giấy mới.

4. Trên giấy mời có những thông tin gì?

- Họ tên, ngày sinh, địa chỉ của cử tri,
- Cử tri thuộc đơn vị bầu cử (választókerület) nào,
- Địa điểm đi bầu (phòng bỏ phiếu - szavazókör),
- Thời gian đi bầu,
- Phòng bỏ phiếu có thuận tiện cho người khuyết tật (akadálymentesített) hay không?

5. Đi bầu cần mang theo gì?

Cử tri BẮT BUỘC mang giấy tờ còn hạn, một trong các loại:

- Thẻ căn cước/ Định danh cá nhân Hungary,
- Hộ chiếu,
- Bằng lái xe.

Lưu ý là ứng dụng DÁP (Công dân Kỹ thuật số - Digitális Állampolgár) hiện KHÔNG dùng được để đi bầu.

6. Mỗi người được bỏ mấy phiếu?

Cử tri gốc Việt có thể bỏ:

- 1 phiếu cho ứng cử viên cá nhân ở khu vực mình sinh sống (egyéni képviselő),
- 1 phiếu cho danh sách đảng (pártlista).

7. Có thể đi bầu ở nơi khác (so với nơi cử tri thường trú) không?

Có, nhưng phải đăng ký trước (chuyển nơi đi bầu - átjelentkezés).

8. Người già, bệnh, đi lại khó khăn hoặc người đang bị giam giữ thì sao?

Có thể xin hòm phiếu lưu động (mozgóurnás szavazás) đến tận nơi.

9. Người sắp đủ 18 tuổi có được đi bầu không?

Có: nếu đến ngày 12/4 đủ 18 tuổi, cử tri được đi bầu và sẽ nhận giấy mời.

 

10. Không mang giấy mời có đi bầu được không?

ĐƯỢC: quan trọng nhất là giấy tờ tùy thân của cử tri còn hạn.

CHÚNG TA NHỚ KỸ:

- Có tên trong danh sách cử tri,
- Mang giấy tờ còn hạn,
- Đi đúng địa điểm và thời gian.

11. "Đi bầu thì lợi lộc gì, nhọc? Ai lên chả thế! Tiếc buổi chợ"!

Bầu cử sẽ diễn ra 6-19h ngày Chủ nhật, hiện chợ búa đang kém nên mình nghĩ nếu thật muốn, có thể thu xếp đi được, như chúng ta đi dự liên hoan, cưới hỏi, sinh nhật, lễ hội, đăng-xinh là cũng thường về sớm chuẩn bị tóc tai, son phấn, trang điểm... mà.

Trên nguyên tắc, 1 lá phiếu cũng có thể khiến cán cân quyền lực được định đoạt, cho nên phải coi bầu cử là "ngày hội của nền dân chủ", và chúng ta đi bầu là để thực hiện quyền công dân của mình (tại Hungary, bầu cử là quyền, chứ không phải nghĩa vụ).

Tất nhiên, ở nhà trùm chăn cũng là một thái độ chính trị, tuy nhiên mình nghĩ rằng nên đi bỏ phiếu. Nếu không, chúng ta không có quyền kêu ca về những sự tốt, xấu của chính quyền. Cầm lá phiếu trong tay, chúng ta sẽ thấy bản thân mình có giá trị hơn!

12. "Tôi không quan tâm đến chính trị, lo buôn bán đã đủ chết rồi!"

Có thật là không quan tâm đến chính trị không? Mình thấy bà con ai cũng nhoay nhoáy mobile, xem thời sự trên trời dưới bể, rồi bình luận vì thế giá vàng lên, giá đô giảm, thì đấy là chính trị còn gì? Cuộc sống không có gì không dính tới chính trị cả!

Ngay kỳ bầu cử tới, cũng không thiếu người bảo "tôi cổ vũ cho ông X., ông ấy còn thì mới... lậu thuế được", "ông Y. lên thì đuổi hết người nước ngoài, không còn lao động khách". v.v... Tất nhiên không hẳn thế, nhưng chính vì vậy chúng ta nên đi bầu chứ!

13. "Anh tư vấn cho bọn em là bọn em nên bầu ai?".

Câu hỏi rất cũ! Bầu cử là để thể hiện ý nguyện độc lập của từng cá nhân nên vụ này mình không thể "tư vấn" được. Trên nguyên tắc, việc bầu bán còn là bí mật (titkos, bỏ phiếu kín), không ai biết hàng xóm bỏ phiếu cho ai nên về vấn đề này để mở, tự do thôi.

Tuy nhiên, cũng như 4 năm trước, liên minh cầm quyền có nói rằng chỉ có họ là "chắc chắn", phe đối lập nếu thắng cử sẽ lập tức đưa nước Hung vào chiến tranh, đưa dân Hungary đi lính ở Ukraine, chỉ có theo "đảng ta" mới ổn thôi... thì không phải vậy đâu.

14. "Tóm lại là sao nhỉ?"

Trong nước, chúng ta vừa kỷ niệm 80 năm cuộc tổng tuyển cử Quốc hội đầu tiên của nước VNDCCH (6/1/1946), "ngày đầu tiên trong lịch sử Việt Nam mà nhân dân ta bắt đầu hưởng dụng quyền làm chủ của mình" (Hồ Chí Minh). Ở Hungary thì là lần thứ 10, kể từ 1990.

Nhà thơ Bút Tre (rởm) có câu mà mình rất thích và hay nhắc đi nhắc lại: "Ta đi bầu cử tự do - Chọn người xứng đáng mà cho vào hòm!". Hôm 12/4 tới, ai có đủ điều kiện và có thể đi, đừng ngại mà ngồi nhà nhé! Hay chúng ta làm nhóm đi bầu nhỉ, cho có khí thế?

(*) Con số các cử tri trong nước.